του Εμ. Χ. Μουρτζάκη

Ο Λίβανος είναι μια μικρή παράκτια περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου η οποία συνορεύει βόρεια και ανατολικά με την Συρία και στο νότο με το Ισραήλ. Η κοινωνική του δομή, η γεωγραφική του θέση και η δυναμική που αναπτύσσεται στο εσωτερικό του μετά τη φονική έκρηξη στη Βυρηττό, καθιστούν αυτή την μικρή σε έκταση χώρα κρίσιμο παράγοντα για τις εξελίξεις στην Μέση Ανατολή και την Ανατολική Μεσόγειο. Εδώ συγκρούονται όλες οι αντίπαλες δυνάμεις της Μέσης Ανατολής και σχεδόν όλες οι Μεγάλες Δυνάμεις με κάποιο τρόπο επεμβαίνουν και επηρεάζουν τη διαμορφούμενη κατάσταση. Για πολλούς μελετητές οποιανδήποτε εξέλιξη στον Λίβανο θα δώσει και το στίγμα το περαιτέρω γεγονότων στην γειτονιά μας λόγω των αλυσιδωτών αντιδράσεων που θα προκληθούν από την έστω και στο ελάχιστο διατάραξη του υφιστάμενου status quo ante.

Τα δύσκολα χρόνια

Ο εμφύλιος πόλεμος στον Λίβανο ξεκίνησε το 1975 και κράτησε περίπου 15 χρόνια. Εκτός από τις βαριές απώλειες σε ανθρώπινο δυναμικό και υποδομές (1) το πιο τραυματικό του αποτέλεσμα ήταν ο πλήρης διαχωρισμός των κατοίκων του Λιβάνου με βάση το θρήσκευμα. Το 1976 η Συρία εισέβαλλε χρησιμοποιώντας ως αφορμή την προστασία των χριστιανικών κοινοτήτων πιέζοντας  αυτόχρονα τους Παλαιστινίους προς το νότο. Ο εμφύλιος πόλεμος τελείωσε το 1990 με την υπογραφή της συνθήκης Taif η οποία αναγνώριζε περισσότερα δικαιώματα στους μουσουλμάνους της χώρας. Παράλληλα, το 2005 έληξε η Συριακή παρουσία στο Λίβανο με την «επανάσταση των Κέδρων» και την απόσυρση των συριακών στρατευμάτων.

Παρά τις αρχικές προσδοκίες για ειρήνη η κατάσταση επιδεινώθηκε το 2006 εξαιτίας της απαγωγής τριών ισραηλινών στρατιωτών. Αυτό το γεγονός προκάλεσε την άμεση και ισχυρή απάντηση του Ισραήλ με χερσαίες και αεροπορικές επιχειρήσεις μεγάλης κλίμακας εναντίον κυρίως της σιιτικής οργάνωσης Χεζμπολλάχ. Τελικά, στις 14 Αυγούστου 2006 με την ψήφιση του 1701 (2) ψηφίσματος του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ κηρύχθηκε ανακωχή η οποία ισχύει μέχρι σήμερα.

Χάρτης του Λιβάνου, Συρίας και Ισραήλ.

Μία ειρήνη και ένας πόλεμος

Μετά τον πόλεμο του 2006 ακολούθησε ένα διάστημα σχεδόν δέκα χρόνων σχετικής ηρεμίας στο νότιο Λίβανο. Η κατάσταση αυτή έχει δώσει την δυνατότητα για βελτίωση των συνθηκών ζωής  των κατοίκων και για οικιστική ανάπτυξη παρά τα συνεχή προβλήματα σε βασικές υποδομές ύδρευσης, αποχέτευσης και ηλεκτροδότησης. Την ίδια ώρα όμως ένας νέος πόλεμος εμφανίστηκε στην περιοχή με τον συριακό εμφύλιο να μπαίνει δυναμικά στο προσκήνιο. Αν και αρχικά ειρηνικές, οι διαδηλώσεις εναντίον του συριακού καθεστώτος εξελίχθηκαν σε κανονική εξέγερση εντός πολύ μικρού χρονικού διαστήματος. Δύο βασικές ομάδες δημιουργήθηκαν. Από την μία πλευρά, η Σουνιτική – κυρίως – αντίσταση με την συνδρομή τζιχαντιστών από όλο σχεδόν τον κόσμο, η οποία είχε την υποστήριξη του Κατάρ, της Σαουδικής Αραβίας, της Τουρκίας, της Γαλλίας και των ΗΠΑ. Από την άλλη πλευρά οι πιστές στο καθεστώς δυνάμεις με την υποστήριξη της Ρωσίας, της Κίνας, του Ιράν, της Χεζμπολλάχ του Λιβάνου και των σιιτών του Ιράκ.

Ο υπόγειος πόλεμος

Σήμερα η επιφανειακή ηρεμία στα νότια σύνορα του Λιβάνου σε συνδυασμό με τον αναβρασμό στην πρωτεύουσα δεν πρέπει να μας ξεγελά. Πολλοί μελετητές θεωρούν ότι η σημερινή περίοδος είναι το στάδιο της προετοιμασίας όπου οι αντίπαλοι βρίσκονται σε αναμονή μέχρι να ξεσπάσει η πραγματική μάχη μεταξύ τους. Τόσο οι διάφορες πολιτικές δυνάμεις του Λιβάνου όσο και το Ισραήλ με τη Χεζμπολλάχ. Ειδικότερα, το Ισραήλ προσπαθεί χρόνια να διεισδύσει στην οργάνωση με κατάλληλους πληροφοριοδότες (human intelligence), επιτηρεί τις εγκαταστάσεις της οργάνωσης με κάθε δυνατό μέσο (UAV, Satellite Intelligence) αλλά λαμβάνει και δραστικά μέτρα όπως βομβαρδισμό εφοδιοπομπών από και προς την Συρία και εγκαταστάσεων της όποτε και όπου το κρίνει απαραίτητο.

Η παρουσία του Ισραήλ πάνω από το Λίβανο είναι συνεχής με χρήση UAVs.

Παράλληλα, ακολουθεί μια επιθετική επικοινωνιακή συμπεριφορά τόσο στα «κλασσικά» ΜΜΕ, στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης όσο και στις δηλώσεις των αξιωματούχων του αυξάνοντας την ψυχολογική πίεση εναντίον της Χεζμπολλάχ και των υποστηρικτών της. Χαρακτηριστικά παραδείγματα του τρόπου δράσης είναι η υπερπτήση μαχητικών αεροσκαφών με υψηλή ταχύτητα και σε πολύ χαμηλό ύψος πάνω από κατοικημένες περιοχές όπως οι πόλεις Τύρος και Σιδώνα, η εμφανής πτήση σε χαμηλό ύψος και με χαμηλή ταχύτητα UAVs πάνω από περιοχές προπύργια της Χεζμπολλάχ και η ανακοίνωση δημοσίως της ταυτότητας και της οικογενειακής κατάστασης του στρατιωτικού διοικητή της Χεζμπολλάχ υπεύθυνου για την νότια Συρία και τα υψίπεδα του Γκολάν Abu Ali Sheaito γνωστού ως Hajj Hashem. Με την δημοσιοποίηση αυτή το Ισραήλ προειδοποίησε ξεκάθαρα ότι γνωρίζει με λεπτομέρειες την δομή και την οργάνωση της Χεζμπολλάχ ενώ διαθέτει παράλληλα ακριβείς πληροφορίες για τα στελέχη της.

Από την αντίθετη πλευρά και η οργάνωση χρησιμοποιεί ένα πλέγμα δράσεων ενώ υποστηρίζει σθεναρά τον τοπικό πληθυσμό με πολλές μεθόδους διαθέτοντας νοσοκομεία, σχολεία και άλλα ιδρύματα δωρεάν. Πιο συγκεκριμένα, χρησιμοποιεί τηλεοπτικές μεταδόσεις ομιλιών του ηγέτη της οργάνωσης Χασσάν Νασράλα μέσω του τηλεοπτικού δικτύου Αλ-Μανάρ οι οποίες μεταδίδονται σε εθνική εμβέλεια και στο διαδίκτυο, διακινεί κάθε είδους προπαγανδιστικό υλικό σε σχολεία και ιδρύματα ελεγχόμενα από την οργάνωση εντός και εκτός Λιβάνου, συνομιλεί με τις σουνιτικές και τις χριστιανικές κοινότητες προβάλλοντας την δημιουργία μετώπου εναντίον του «κοινού Σιωνιστικού εχθρού».

ΗΠΑ και Ρωσία

Η ανάλυση της κατάστασης στο Λίβανο και την Μέση Ανατολή γενικότερα μόνο μέσα από το πρίσμα της αντιπαλότητας Ισραήλ-Ιράν και Ισραήλ- Χεζμπολλάχ δεν μπορεί να δώσει πλήρη και ακριβή εικόνα.

Το σύνολο των Μεγάλων Δυνάμεων εμπλέκεται με τον ένα ή τον άλλο τρόπο στην περιοχή με κυριότερες τις ΗΠΑ και τη Ρωσία. Πριν την εμπλοκή της Ρωσίας στον Συριακό εμφύλιο οι ΗΠΑ είχαν ως κύριο στόχο την εκδίωξη του καθεστώτος Άσσαντ και των συμμάχων τους καθώς και το δραστικό περιορισμό της ιρανικής επιρροής σε Λίβανο και Συρία. Για την αμερικανική εξωτερική πολιτική η ιρανική απειλή είναι μια από τις πιο σοβαρές προκλήσεις. Η οπτική της θεωρεί το Ιράν, το Σιτικό κομμάτι του Ιράκ, την Συρία και τον Λίβανο ως ένα ενιαίο χώρο ο οποίος προσφέρει ακόμα μεγαλύτερο στρατηγικό βάθος στο ιρανικό καθεστώς. Παράλληλα, αφενός του δίνει την δυνατότητα πρόσβασης στην Μεσόγειο Θάλασσα και στα πολύτιμα Στενά του Σουέζ μέσω ενός φιλοιρανικού Λιβάνου, αφετέρου πολλές εναλλακτικές επιχειρησιακές και στρατηγικές επιλογές για ανταποδοτικά χτυπήματα εναντίον των ΗΠΑ και των συμμάχων τους στην ευρύτερη Μέση Ανατολή σε περίπτωση που οι τελευταίες ή το Ισραήλ αποφασίσουν να του επιτεθούν. Όπως διακρίνεται στο σχετικό χάρτη Ιρανικές ή φιλοιρανικές ένοπλες ομάδες και πληθυσμοί βρίσκονται και δρουν στο Ιράκ, την Συρία, τον Λίβανο, τον Κουβέιτ και την Υεμένη. Συνεπώς το Ιράν διαθέτει μια πληθώρα τακτικών και επιχειρησιακών επιλογών. Για τους  Αμερικανούς η ιρανική επιρροή και διείσδυση σε αυτές τις περιοχές αποτελεί την «ανασύσταση της Περσικής Αυτοκρατορίας» υπό ισλαμικό μανδύα και ανάδειξη του Ιράν σε περιφερειακό ηγεμόνα, όσο ακραία αν ακούγεται η έκφραση αυτή. Φυσικά κάτι τέτοιο δεν είναι διατεθειμένοι να το επιτρέψουν.

Από γεωπολιτικής άποψης πρωταρχικός σκοπός της Ρωσίας είναι να συστήσει ένα μέτωπο δυνάμεων συμμαχικών προς αυτήν και να θεμελιώσει την κυρίαρχη θέση της στον Νότιο Καύκασο, την Κασπία και στην Κεντρική Ασία, όλες περιοχές που βρίσκονται βόρεια από την Μέση Ανατολή (3) και σε μικρή απόσταση από αυτή. Παράλληλα, δεν μπορεί να επιτρέψει την δημιουργία ενός φονταμενταλιστικού μουσουλμανικού κράτους κοντά στα σύνορα της. Από πλευράς εθνικής ασφάλειας εκτιμάται ότι 2.500-3.000 μαχητές κυρίως από τον Καύκασο και την Κεντρική Ασία πολεμούν στην Συρία στις τάξεις του Ισλαμικού Κράτους (ΙΚ) και οι οποίοι καταφεύγουν στον βόρειο Λίβανο όταν τραυματισθούν. Το γεγονός αυτό εγείρει τεράστιες ανησυχίες στις Ρωσικές αρχές καθόσον είναι άγνωστο τι θα πράξουν όταν επιστρέψουν εμπειροπόλεμοι και σκληραγωγημένοι στις πατρίδες τους.

Αεροσκάφη F-15 και F-16 της Ισραηλινής Πολεμικής Αεροπορίας. Η πλήρης αεροπορική υπεροχή στη Μέση Ανατολή θεωρείται δεδομένη για το Ισραήλ.

Αεροσκάφος G550 EITAM κατασκευής IAI της Ισραηλινής Αεροπορίας διαθέτει τεράστιες δυνατότητες AEW, COMINT, ELINT και SIGINT ενώ επιτηρεί συνεχώς τον εναέριο χώρο του Λιβάνου.

Η Ιρανική διείσδυση στην Μέση Ανατολή σημειωμένη με κίτρινο –πορτοκαλί χρώμα (4).

Αυτός είναι και ο λόγος που οι Ρωσικές δυνάμεις ασφαλείας παρακολουθούν στενά του υπόπτους για μελλοντική τρομοκρατική δράση σε Συρία και Λίβανο μέσω εκτεταμένου δικτύου  παρακολούθησης. Η Ρωσία ενδιαφέρεται για την προάσπιση των συμφερόντων της κυρίως στη Συρία (πολιτικών, στρατιωτικών και στρατηγικών) και υπό το πρίσμα αυτό υποστηρίζει το Ιράν και την Χεζμπολλάχ ως ένα ακόμα «εργαλείο» στα χέρια της. Υπό τις παραδοχές αυτές δρα και στον Λίβανο. Όλες λοιπόν οι προσπάθειες της εστιάζονται στην διατήρηση του καθεστώτος Άσσαντ ή στην χειρότερη περίπτωση στον έλεγχο της διάδοχης κατάστασης με τρόπο που δεν θα θίγονται τα ρωσικά συμφέροντα. Τέλος, για την Ρωσία η παραθαλάσσια ζώνη του Λιβάνου και της Συρίας αποτελεί ζωτικής σημασίας περιοχή καθόσον εκεί βρίσκεται η βάση της Ταρτούς μοναδικής στην Ανατολική Μεσόγειο (απέχει μόλις 25 χιλιόμετρα από τα σύνορα Συρίας – Λιβάνου) και εκλαμβάνεται ως μια ενιαία περιοχή. Μέσω της βάσης αυτής διακινείται ένας μεγάλος όγκος υλικών και στρατευμάτων για τον πόλεμο στην Συρία ενώ πιθανή απαίτηση για εκκένωση των περίπου 100.000 κατόχων ρωσικών διαβατηρίων θα γίνει με ασφάλεια μέσω αυτής της.

Το Ρωσικό Ναυτικό περιπολεί συνεχώς στις ακτές του Λιβάνου καθώς και την ευρύτερη Ανατολική Μεσόγειο με σκάφη όπως το καταδρομικό κατευθυνόμενων βλημάτων κλάσης Slava.

Ο παράγων Ισραήλ

Αποτελεί ίσως τον σημαντικότερο τοπικό παράγοντα οποίος επηρεάζει τις εξελίξεις στον Λίβανο και σε ολόκληρη την Μέση Ανατολή. Λόγω της μικρής του επιφάνειας και της έλλειψης  στρατηγικού βάθους είναι εκτεθειμένο στις επιθέσεις της Χεζμπολλάχ τόσο οι κατοικημένες του περιοχές όσο και οι κρίσιμες του εγκαταστάσεις όπως μονάδες παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας και πυρηνικά εργοστάσια. Συνολικά το Ισραήλ έχει να αντιμετωπίσει έξι μέτωπα περικυκλωμένο από εχθρικές χώρες και πληθυσμούς. Τον Λίβανο, την Ιορδανία, την Αίγυπτο, την Συρία στα υψίπεδα του Γκολάν, την Λωρίδα της Γάζας και την Δυτική Όχθη. Τα μέτωπα της Ιορδανίας και της Αιγύπτου είναι ήρεμα μετά από τις συμφωνίες που έχουν γίνει με αυτές τι χώρες στο παρελθόν, αποτέλεσμα των Αραβοϊσραηλινών πολέμων. Όμως, τα υπόλοιπα είναι δυναμικά και συνεχώς υπό στενή παρακολούθηση και επαγρύπνηση με όλα τα τεχνικά μέσα που διαθέτει. Έτσι, στον βορρά έχει ουσιαστικά δύο μέτωπα που μπορούν κάλλιστα να γίνουν ένα ενιαίο στο μέλλον. Δυτικά τον Λίβανο με την Χεζμπολλάχ και ανατολικά την Συρία στα υψίπεδα του Γκολάν όπου είχαν βρει καταφύγιο τζιχαντιστικές ομάδες παρά την έντονη αντίδραση των κοινοτήτων των Δρούζων. Η στρατηγική του παραμένει ο «διαμελισμός» αυτών των μετώπων χωρίς ποτέ να μπορούν να γίνουν ένα ενιαίο.

Άνδρες της Χεζμπολλάχ, το επίπεδο πειθαρχίας και μαχητικής αξίας της οργάνωσης είναι κατά πολύ υψηλότερο από τον τακτικό Στρατό του Λιβάνου.

Το Ιράν

Με την πάροδο του χρόνου το Ιράν κατάφερε να εκμεταλλευθεί τις συγκυρίες προκειμένου να αυξήσει την επιρροή του ιδιαίτερα στην Συρία, τον Λίβανο, το Ιράκ και την Υεμένη χρησιμοποιώντας έξυπνα και αποτελεσματικά τους σιιτικούς πληθυσμούς των χωρών αυτών. Από στρατηγικής απόψεως το Ιράν έχει καταφέρει να δημιουργήσει μια «buffer zone» γύρω του και πολλά και διαφορετικά πεδία δράσης στα οποία μπορεί να ασκήσει την πολιτική του. Διαθέτει αυτή την στιγμή δυνάμεις στις προαναφερθείσες περιοχές οι οποίες μπορούν να πλήξουν τις εχθρικές προς αυτό χώρες όπως το Ισραήλ και η Σαουδική Αραβία χωρίς να έρθει σε επίσημη πολεμική σύρραξη με αυτές. Υπό το πρίσμα αυτό πρέπει να εξετάσουμε και την πολιτική που ακολουθεί στον Λίβανο. Η υποστηριζόμενη οργάνωση Χεζμπολλάχ λειτουργεί όχι μόνο ως εργαλείο πίεσης και προώθησης των Ιρανικών συμφερόντων στο εσωτερικό αλλά και ως αποτρεπτικό μέσο εναντίον του Ισραήλ και των ΗΠΑ στο εξωτερικό. Παράλληλα, το Ιράν εμφανίζεται ως προστάτης όλων των Σιιτών της Μέσης Ανατολής ανεξαρτήτως αν είναι άραβες ή Πέρσες καθώς και ως ο σύμμαχος που δεν εγκαταλείπει εύκολα τους συμμάχους του (βλέπε Συριακός εμφύλιος και υποστήριξη στο καθεστώς Άσσαντ).

Εκτός από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ, ο βασικός του ανταγωνιστής είναι η Σαουδική Αραβία. Η αντιπαλότητα αυτή – μπορεί να χαρακτηριστεί και κανονικός πόλεμος – στηρίζεται σε θρησκευτική βάση(Σουνίτες εναντίον Σιιτών), εθνική βάση (Άραβες εναντίον Περσών), ιδεολογική βάση (σύμμαχοι των ΗΠΑ εναντίον εχθρών των ΗΠΑ) και γεωπολιτική βάση (διαμάχη για την πρωτοκαθεδρία στην Μέση Ανατολή).

Το βασίλειο της Σαουδικής Αραβίας

Το ουχαμπιτικό βασίλειο δεν είδε ποτέ θετικά την ιρανική διείσδυση στην Μέση Ανατολή. Για τους σουνίτες, οι σιίτες Ιρανοί εκτός από αιρετικοί είναι και τοπικοί ανταγωνιστές στον αγώνα τους για την πρωτοκαθεδρία στην περιοχή του Περσικού Κόλπου και της Μέσης Ανατολής γενικότερα. Λαμβάνοντας υπόψη και την ύπαρξη Σιιτών στην γειτονική Υεμένη και το Μπαχρέιν αυτό κάνει την εχθρότητα μεταξύ των δύο ακόμα μεγαλύτερη καθόσον η Σαουδική Αραβία αισθάνεται να περικυκλώνεται και υπονομεύεται. Παράλληλα, στα νότια σύνορα της, στην Υεμένη δραστηριοποιούνται στον εκεί εμφύλιο πόλεμο παραστρατιωτικές δυνάμεις από το Ιράν και στελέχη των Φρουρών της Επανάστασης. Έτσι δεν είναι τυχαίο ότι η Σαουδική Αραβία έχει συνταχθεί απόλυτα με τις ΗΠΑ εναντίον του Ιράν, αντέδρασε θετικά στην ακύρωση της συμφωνίας για το Πυρηνικό Πρόγραμμα του Ιράν από τον Πρόεδρο Τράμπ ενώ έχει συνεργασία με το Ισραήλ στον διπλωματικό τομέα και το τομέα των πληροφοριών. Ουσιαστικά δηλαδή εφαρμόζει το δόγμα «ο εχθρός του εχθρού μου είναι φίλος μου» Σε αυτή την προσπάθεια εντάσσεται και η υποστήριξη με κάθε μέσο των αντικαθεστωτικών στην Συρία αλλά κυρίως η προσπάθεια για περιορισμό της δύναμης της Χεζμπολλάχ στο Λίβανο. Την τελευταία την θεωρεί όχι απλά το «μακρύ χέρι» του Ιράν αλλά προέκταση της προσπάθειας περικύκλωσης της από το τελευταίο. Παράλληλα, η Σ.Αραβία ακολουθεί ανοιχτά επιθετική ρητορική εναντίον των πολιτικών δυνάμεων του Λιβάνου για αδυναμία ελέγχου της Χεζμπολλάχ ενώ υποστηρίζει τις ριζοσπαστικές Παλαιστινιακές οργανώσεις που δραστηριοποιούνται στους Παλαιστινιακούς καταυλισμούς μέσω οικονομικής βοήθειας.

Ισραηλινοί στρατιώτες στα σύνορα Ισραήλ – Λιβάνου, η ποιότητα και η πληθώρα των ατομικών υλικών τους είναι αξιοσημείωτα υψηλή.

Εσωτερικοί παράγοντες και ισορροπίες:

Χεζμπολλάχ ή Κόμμα του Θεού. Η οργάνωση Χεζμπολλάχ δημιουργήθηκε αρχικά το 1982 με την υποστήριξη του Ιράν εναντίον της Ισραηλινής κατοχής του Λιβάνου. Λειτούργησε τα πρώτα χρόνια ως αντιστασιακή οργάνωση χρησιμοποιώντας όμως τρομοκρατικές μεθόδους όπως δολοφονίες συνεργατών των Ισραηλινών και βομβιστικές επιθέσεις. Περιοχές προπύργια της θεωρούνται τα νότια προάστια της Βυρηττού, η περιοχή νοτίως του ποταμού Λιτάνι (5) καθώς και η κοιλάδα Μπεκκά. Μετά τον πόλεμο του 2006 η απήχηση της στον ντόπιο πληθυσμό έχει αυξηθεί κατακόρυφα απολαμβάνοντας την αποδοχή – έστω και σιωπηρή – κι άλλων ομάδων του πληθυσμού πλην των σιιτών μουσουλμάνων. Παράλληλα, ο ηγέτης της οργάνωσης Χασάν Νασράλλα απευθύνεται όλο και πιο συχνά στις ομιλίες του σε όλους τους κατοίκους του Λιβάνου –  ανεξαρτήτως θρησκείας – προωθώντας ένα προφίλ ανεκτικότητας.

Άνδρες του ΟΗΕ υπό το βλέμμα του ηγέτη της Χεζμπολλάχ Χασάν Νασράλλα.

Παλαιστίνιοι του Λιβάνου και λοιπές κοινότητες. Πέραν του Σιιτικού πληθυσμού στον Λίβανο κατοικούν Σουνίτες, Χριστιανοί, Δρούζοι καθώς και Παλαιστίνιοι πρόσφυγες. Οι Χριστιανοί του Λιβάνου αποτελούν πλέον μειοψηφία κυρίως λόγω της μετανάστευσης τους τα χρόνια του εμφυλίου προς ασφαλέστερους προορισμούς ανά την υφήλιο. Παράλληλα, αυτοί που παραμένουν έχουν χαμηλότερο ρυθμό γεννήσεων συγκριτικά με τους Μουσουλμάνους. Αν και στο σύνταγμα του Λιβάνου προβλέπεται η κατανομή των κυβερνητικών θέσεων με βάση το θρήσκευμα οι Χριστιανοί δεν έχουν την δύναμη να επηρεάσουν τις εξελίξεις σε μεγάλο βαθμό.

Αντίθετα οι Σουνίτες και οι Παλαιστίνιοι εμφανίζονται περισσότερο δραστήριοι και τα τελευταία χρόνια οδηγούνται σταδιακά προς την ριζοσπαστικοποίηση και τον θρησκευτικό φονταμενταλισμό. Παράλληλα, στην κοιλάδα Μπεκκά και παρά την παρουσία των ΛΕΔ το λαθρεμπόριο ανθεί ενώ αυτός είναι και πιο συχνός δρόμος μεταφοράς μαχητών του Iσλαμικού Κράτους (ΙΚ) και άλλων τρομοκρατικών οργανώσεων από και προς την Συρία. Σε γενικό βαθμό οι Σουνίτες του Λιβάνου αν και δεν έχουν την δύναμη της Χεζμπολλάχ εμφανίζονται αρκετά δυναμικοί ιδιαίτερα στον Συριακό εμφύλιο ενώ λόγω των παραστρατιωτικών οργανώσεων που διατηρούν επηρεάζουν και την εσωτερική πολιτική σκηνή.

Αεροσκάφη A-29 Super Tucano της Πολεμικής Αεροπορίας του Λιβάνου.

Cartago delenda est, ή Δοκεῖ δέ μοι καὶ Καρχηδόνα μὴ εἶναι (6).

Χιλιάδες χρόνια πριν, ο Ρωμαίος πολιτικός Κάτων επαναλαμβάνοντας σε κάθε αγόρευση του στη Ρωμαϊκή Σύγκλητο ότι «Η Καρχηδόνα πρέπει να καταστραφεί» έπεισε τελικά τα μέλη της για την απειλή που συνιστούσε η αφρικανική πόλη συμβάλλοντας στην έναρξη του Τρίτου Καρχηδονιακού Πολέμου. Σε πολλές περιπτώσεις η ρητορική των ΗΠΑ και των συμμάχων τους εναντίον του Ιράν και της Χεζμπολλάχ θυμίζει την ίδια επαναλαμβανόμενη ρητορική.

Παρά την επιθυμία της Σαουδικής Αραβίας να ξεκινήσει ένας πόλεμος μεταξύ Χεζμπολλάχ και Ισραήλ με στόχο την αποδυνάμωση της ιρανικής επιρροής στο Λίβανο και την Μέση Ανατολή γενικά αυτό φαίνεται μάλλον απίθανο, χωρίς όμως να αποκλείεται. Η Χεζμπολλάχ και το Ιράν έχουν στρέψει την προσοχή τους στον Συριακό εμφύλιο αφιερώνοντας προσωπικό και εξοπλισμό υπέρ του καθεστώτος Άσσαντ. Είναι απίθανο για όσο συνεχίζεται ο Συριακός εμφύλιος να επιθυμούν να ανοίξουν και δεύτερο μέτωπο στα νώτα τους ενώ οι απώλειες τους στο μέτωπο αυτό δεν είναι αμελητέες. Το Ισραήλ από την πλευρά του δεν επιθυμεί να δημιουργήσει πρόβλημα ασφαλείας στα βόρεια σύνορα του και ειδικά στα υψίπεδα του Γκολάν, τα «αυτιά και μάτια» του στην Μέση Ανατολή. Παρά την φημολογούμενη υποστήριξη σε αντικαθεστωτικές δυνάμεις και τους Κούρδους της Συρίας έχει μέχρι τώρα ακολουθήσει ουδέτερη πολιτική χωρίς να εμπλακεί, εμφανώς τουλάχιστον. Ο λόγος είναι προφανής και συνδέεται άμεσα με τον Λίβανο. Η οποιαδήποτε εμπλοκή του προς την μία ή την άλλη πλευρά θα το εμπλέξει σε μια εμφύλια διαμάχη που ακόμα δεν έχει κριθεί οριστικά παρά την διαφαινόμενη νίκη του καθεστώτος Άσσαντ. Παράλληλα, θα προκαλέσει τον συνασπισμό ετερογενών ομάδων εναντίον του δημιουργώντας ένα εκτεταμένο μέτωπο από την θάλασσα του Λιβάνου ως το Γκολάν.

Η Συρία δεν έχει λησμονήσει την επιρροή της στα εσωτερικά του Λιβάνου. Είναι όμως προφανές ότι όσο ο εμφύλιος πόλεμος διαρκεί δεν επιθυμεί να αυξήσει την ένταση στα νότια σύνορα της με το Ισραήλ ανοίγοντας ένα ακόμα μέτωπο. Παρά το γεγονός ότι οι αντιδράσεις των Συριακών ενόπλων δυνάμεων εναντίον Ισραηλινών αεροσκαφών που επιχειρούν εντός της Συριακής επικράτειας έχει αλλάξει, η Συρία διατηρεί γενικά αμυντική στάση χωρίς να επιθυμεί την ένταση.

Το φαινόμενο ντόμινο

Η σημερινή κατάσταση στον Λίβανο είναι μια λεπτή ισορροπία μεταξύ πολιτικών/θρησκευτικών ομάδων αποτέλεσμα του εμφυλίου πολέμου αλλά και της πρόσφατης φονικής έκρηξης. Αλλαγή σε αυτήν την ισορροπία θα προκαλέσει σχεδόν νομοτελειακά την επέμβαση των εξωγενών παραγόντων που περιγράψαμε ενώ θα αλλάξει με την σειρά του την συμπεριφορά και την δυναμική των εσωτερικών παραγόντων της χώρας σε ανεξέλεγκτο βαθμό. Παράλληλα, αλλαγή στα εσωτερικά θα προκαλέσει με την σειρά της μείζονα κρίση η οποία πιθανότατα θα εξωτερικευθεί σε ένα μεγαλύτερο πλαίσιο σε όλες τις γειτονικές χώρες της περιοχής. Μεταβολή των συνολικών ισορροπιών στην Μέση Ανατολή θα αλλάξει και τις ισορροπίες στο εσωτερικό του Λιβάνου λόγω της σύνδεσης της εσωτερικής πολιτικής ζωής με τους εξωγενείς παράγοντες όπως προαναφέρθηκε όπως ένα παιχνίδι ντόμινο.

Επομένως, ο Λίβανος αποτελεί από μόνος του ένα δείκτη για το που οδηγούνται οι ισορροπίες ισχύος στην Μέση Ανατολή. Η Ελλάδα δεν μπορεί να τις αγνοήσει. Για να είμαστε όμως δυναμικά παρόντες στην περιοχή πρέπει να γνωρίζουμε σε βάθος το περιβάλλον που διαμορφώνεται, τις δυνάμεις που το επηρεάζουν και πως αυτές λειτουργούν. Ο Λίβανος αποτελεί έναν ικανοποιητικό «καθρέπτη» αυτών.

 

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

Ο Εμμανουήλ Μουρτζάκης γεννήθηκε και μεγάλωσε στο Ηράκλειο Κρήτης. Έχει διατελέσει Επιτελής της Ελλάδος στην έδρα του ΟΗΕ στο Λίβανο συγκεκριμένα, στο UN Joint Operations Center/NOC/Naqoura-South Lebanon. Είναι κάτοχος Μεταπτυχιακού Διπλώματος Σπουδών του Τμήματος Ψηφιακών Συστημάτων του Πανεπιστημίου Πειραιά (2009), Master of Science in Electrical Engineering Naval Postgraduate School of Monterey California USA (2013) και Μεταπτυχιακού Diploma CEDES του Αγγλόφωνου Τμήματος Γεωπολιτικών και Διπλωματικών Σπουδών του Γαλλικού Ινστιτούτου υπό την αιγίδα της Γαλλικής Πρεσβείας (2014).

Γνωρίζει άπταιστα Αγγλικά, Ιταλικά και λίγα Αραβικά.

 

1: Εκτιμάται ότι κατά τον εμφύλιο του Λιβάνου έχασαν την ζωή τους 100.000 άνθρωποι, 900.000 αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τις εστίες τους και 250.000 να διαφύγουν πρόσφυγες στην Ευρώπη, Αμερική και Αυστραλία.

2: https://www.un.org/press/en/2006/sc8808.doc.html

3: Russia’s Policy in the Middle East, Dmitri Trenin, A Century Foundation Report, www.tcf.org, page 4.

4: https://www.aipac.org/-/media/maps/iran-regional-influence.pdf?la=en

5: είναι και η περιοχή επιχειρήσεων της UNIFIL

6: Το 153 π.X ο Κάτων επισκέφθηκε την Καρχηδόνα. Εντυπωσιάστηκε και τρομοκρατήθηκε τόσο πολύ από τη νέα ανάπτυξη της αφρικανικής πόλης ώστε, αφότου επέστρεψε στη Ρώμη η μόνιμη επωδός όλων των αγορεύσεών του στη Σύγκλητο ήταν «Δοκεῖ δέ μοι καὶ Καρχηδόνα μὴ εἶναι.» .

ΔΕΝ επιτρέπονται απαξιωτικοί και υβριστικοί χαρακτηρισμοί εναντίον στελεχών των Ενόπλων Δυνάμεων και των Σωμάτων Ασφαλείας. Υποβάλλοντας το σχόλιο σου επιβεβαιώνεις ότι έχεις διαβάσει και αποδεχθεί τους όρους χρήσης και σχολιασμού του ιστοτόπου. Η ευθύνη των σχολίων (αστική και ποινική) βαρύνει τους σχολιαστές. Οι απόψεις που εκφράζονται δεν αντιπροσωπεύουν εκείνες της "Προέλασης" και δεν πρέπει να εκλαμβάνονται ως τέτοιες.

Σχολιάστε

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.

Αρέσει σε %d bloggers: