Ο αγώ­νας του PKK στην Τουρ­κία κα­τά την επο­χή της μο­νο­κρα­το­ρί­ας του ΑΚΡ δεν χα­ρα­κτη­ρι­ζό­ταν μο­νο­λι­θι­κά από στρα­τι­ω­τι­κές συ­γκρού­σεις μό­νο αλ­λά και από ειρη­νευ­τι­κές δι­α­πραγ­μα­τεύ­σεις. Για την ακρί­βεια, η πε­ρί­ο­δος από το 2004 έως το 2015 δι­α­κρί­νε­ται από μία “ειρη­νο­πό­λε­μη” δι­ά­στα­ση όπου οι έν­νοι­ες της ειρή­νης και του πο­λέ­μου συ­μπλέ­κο­νταν στη στρα­τη­γι­κή του PKK. Το πα­ρόν σύγ­γραμ­μα θα εξε­τά­σει πως εξε­λί­χθη­κε η στρα­τη­γι­κή αυτή και θα επι­χει­ρή­σει μία πρό­βλε­ψη για το μέλ­λον του ΡΚΚ.

Προλογικό σημείωμα

Με μεγάλη χαρά προλογίζω το σπουδαίο βιβλίο του Σπυρίδωνα Πλακούδα σχετικά με την παρατεταμένη σύγκρουση της Τουρκίας με το PKK, η οποία μέχρι στιγμής έχει κοστίσει 40.000 ζωές. Σε αυτό το βιβλίο, ο Δρ Πλακούδας εξετάζει την τελευταία περίοδο της σύγκρουσης της Τουρκίας με το PKK (την οποία ονομάζει «δεύτερη φάση») με συγκεκριμένη εστίαση στο τρέχον στάδιο.

Σε αυτό το βιβλίο, ο Δρ Πλακούδας ρίχνει φως στα βασικά ζητήματα που σχετίζονται με την ειρήνη και τον πόλεμο κατά τη διεξαγωγή άτακτου πολέμου με την Τουρκία ως περιπτωσιολογική μελέτη. Χρησιμοποιεί τις γενικές θεωρίες των ασύμμετρων συγκρούσεων (επίσης γνωστών ως χαμηλής έντασης σύγκρουση, άτακτος πόλεμος, αντάρτικο) στην ανάλυσή του για τη σύγκρουση της Τουρκίας με το PKK, και καταλήγει σε συμπεράσματα σχετικά με μια ατέρμονη έρευνα σχετικά με το πώς μπορούν να τερματιστούν οι παρατεταμένες συγκρούσεις.

Οι προσεγγίσεις τις οποίες προσφέρει ο Δρ Πλακούδας σε αυτό το βιβλίο είναι σημαντικές για έναν συγκεκριμένο λόγο, δηλ., επειδή η κατάληξη του πολέμου στο αντι-αντάρτικο δεν είναι ποτέ ξεκάθαρη και απόλυτη – είτε νίκη είτε ήττα. Στην πραγματικότητα, η άμεση στρατιωτική νίκη και ο έλεγχος της περιοχής δεν εγγυώνται τον τερματισμό της σύγκρουσης προς το μέγιστο συμφέρον των δυνάμεων του αντι-αντάρτικου, όπως είναι προφανές στις περισσότερες εκστρατείες αντι-αντάρτικου τα τελευταία χρόνια, αλλά και στο παρελθόν. Επομένως, η «στρατιωτική νίκη» με τον κλασικό της ορισμό καταδεικνύει μια κρίσιμη ασυμβατότητα με τον άτακτο πόλεμο, δεδομένης της πραγματικής φύσης της αντι-αντάρτικης εκστρατείας. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι ο 21ος αιώνας παρουσιάζει σημαντικές διαφορές στον χαρακτήρα του πολέμου, καθώς η καθαρά στρατιωτική αντίληψη της νίκης με την παραδοσιακή έννοια δεν έχει την ίδια σημασία με αυτήν που είχε στο παρελθόν. Αυτό ισχύει τώρα κυρίως επειδή τα όρια ανάμεσα στην τριάδα του πολέμου (το κράτος, ο λαός και ο στρατός), όπως ορίστηκαν από τον διάσημο φιλόσοφο του πολέμου Καρλ φον Κλάουζεβιτς (Carl von Clausewitz), έχουν πάψει σε μεγάλο βαθμό να είναι σαφή. Οι εμπόλεμοι τώρα περιλαμβάνουν μη κρατικούς και υποκρατικούς δρώντες και οι αουτσάιντερ (αντάρτες, διεθνικοί τρομοκράτες ή όπως ονομάζονται) χρησιμοποιούν ασύμμετρα και έμμεσα μέσα. Από αυτή την άποψη, ο Δρ Πλακούδας παρουσιάζει μια νέα προσέγγιση, αμφισβητώντας την «επιτυχία» του αντι-αντάρτικου, δεδομένου ότι ο όρος «νίκη» (στην παραδοσιακή του έννοια) δεν ισχύει στις σύγχρονες συγκρούσεις. Επομένως, αναζητά απαντήσεις στο ερώτημα εάν υπάρχει επιτυχία στις προσπάθειες αντι-αντάρτικου της Τουρκίας μετά το 2004, δεδομένου ότι οι τουρκικές Ένοπλες Δυνάμεις νίκησαν ξεκάθαρα το PKK πριν το 2000.

Αποτελεί κοινή γνώση ότι η σύγκρουση της κουρδικής μειονότητας με την τουρκική κυβέρνηση για τον έλεγχο των νοτιοανατολικών περιοχών της Τουρκίας χρονολογείται από την εποχή της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Τους τελευταίους δύο αιώνες, ιδιαίτερα μετά την ίδρυση της Τουρκικής Δημοκρατίας, έχουν καταγραφεί περίπου 25 κουρδικές εξεγέρσεις στη νοτιοανατολική Ανατολία. Τα πρώτα χρόνια της Τουρκικής Δημοκρατίας, ιδιαίτερα, χαρακτηρίστηκαν από σοβαρές κουρδικές εξεγέρσεις. Ωστόσο, η συνεχιζόμενη σύγκρουση με τους Κούρδους αυτονομιστές μαχητές του PKK θέτει την πιο σημαντική απειλή για την Τουρκική Δημοκρατία. Η εκστρατεία του PKK, η οποία ξεκίνησε το 1978 και επίσημα άρχισε να διεξάγει την ένοπλη εκστρατεία του το 1984, όχι μόνο έχει προκαλέσει τον υψηλό αριθμό των πάνω από 40.000 θυμάτων, αλλά έχει επιφέρει κόστος στους οικονομικούς, κοινωνικο-πολιτικούς και κοινωνικο-ψυχολογικούς τομείς. Η ένοπλη εκστρατεία του PKK έχει αλλάξει με τον καιρό – από τον ανταρτοπόλεμο σε όλη την ανατολική περιοχή της Τουρκίας σε αστική τρομοκρατία τα τελευταία χρόνια. Μετά την ανακωχή που κήρυξε το PKK, μετά τη σύλληψη του ηγέτη της Αμπντουλάχ Οτσαλάν (Abdullah Öcalan) το 1999, η βία μειώθηκε για αρκετά χρόνια. Ωστόσο, από το 2004 επανήλθαν οι επιθέσεις του PKK για διάφορους λόγους και η σύγκρουση εξελίχθηκε, αποκτώντας έναν πιο σύνθετο χαρακτήρα, όχι μόνο λόγω του ασύμμετρου και υβριδικού modus operandi του PKK, αλλά επίσης επειδή άλλαξε το πλαίσιο (εντός του οποίου εκτυλίσσεται η σύγκρουση) και δημιουργήθηκαν νέες συνθήκες και εμφανίστηκαν δρώντες με επιρροή όταν ξεκίνησε ο Συριακός Εμφύλιος Πόλεμος το 2011. Επομένως, η στρατηγική ανάλυση του Δρ. Πλακούδα για τα 13 έτη της σύγκρουσης 2004-2017 (που τα ονομάζει «δεύτερη φάση» και όταν αναδύθηκε ένα νέο PKK) είναι έγκαιρη και σημαντική.

Παρόλο που είναι μία μόνο περιπτωσιολογική μελέτη, ο Δρ Πλακούδας έχει αφιερώσει στην έρευνά του σημαντικό κομμάτι εστιάζοντας στις πολλαπλές διαστάσεις της ασύμμετρης σύγκρουσης (π.χ., ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις, ανάλυση πολιτικού λόγου) και εφάρμοσε μια πολυ-επιστημονική προσέγγιση (δηλ., Πολιτικές Επιστήμες, Στρατηγικές Σπουδές και Διεθνείς Σχέσεις). Χρησιμοποιώντας ποιοτικά δεδομένα, ο Δρ Πλακούδας εξέτασε πώς μπορεί να εξηγηθεί αυτή η ακολουθία γεγονότων (από την χαμηλής έντασης σύγκρουση μέχρι τις άμεσες ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις κι έπειτα τον ολοκληρωτικό πόλεμο) από την άποψη των Στρατηγικών Σπουδών και των Διεθνών Σχέσεων. Τι φανερώνουν αυτά τα χρονικά του πολέμου για τους δρώντες (π.χ., το PYD) και τις διαδικασίες (π.χ., απο-κεμαλοποίηση) στην Τουρκία μετά το 2003;

Το βιβλίο του Δρ. Πλακούδα μπορεί να περηφανεύεται για τα σημαντικά του ευρήματα. Ενώ αυτά τα ευρήματα ισχύουν ξεκάθαρα για την περίπτωση της σύγκρουσης της Τουρκίας με το PKK, προσφέρουν επίσης μαθήματα και για άλλα κράτη που εμπλέκονται σε μια ασύμμετρη σύγκρουση εναντίον ανταρτών.

Πρώτον, υποστηρίζει ότι η σύγκρουση μπορούσε να επιλυθεί το 2013 εξαιτίας ενός «αμοιβαία επιβλαβούς αδιεξόδου» κατά το οποίο καμία πλευρά στη σύγκρουση δεν μπορούσε να εξοντώσει (στρατιωτικά) την άλλη με τα μέσα που διέθετε. Η συμμετοχή της Τουρκίας σε μια διαδικασία επίλυσης, αρχικά μέσω μιας «ανεπίσημης (track-two) διπλωματίας» με την αντιπροσωπία του PKK στο Όσλο και στη συνέχεια ενός δημόσιου Κουρδικού Ανοίγματος (γνωστού ως «Εθνικό Πρόγραμμα Αδελφοσύνης»), βασίζονταν σε αυτό το αδιέξοδο που ευνοεί τους πολιτικούς συμβιβασμούς ανάμεσα στα κράτη και μη κρατικούς δρώντες σε ενδοκρατικές συγκρούσεις.

Δεύτερον, ο Δρ Πλακούδας επισήμανε ότι ο πρόεδρος Ερντογάν (Erdoğan), ένας από τους ισχυρότερους ηγέτες στην πολιτική ιστορία της Τουρκίας, πρόσφερε πολύ περισσότερα στον αγώνα για την ειρήνη στη σύγκρουση της Τουρκίας με τον PKK από οποιονδήποτε από τους προκατόχους του από την εποχή του Κεμάλ Ατατούρκ (Kemal Ataturk).

Τρίτον, υπογράμμισε την αποτυχία, τη λανθασμένη διαχείριση, την κακή μεταχείριση και τις λανθασμένες προσεγγίσεις που υιοθέτησαν και οι δύο πλευρές για μια επιτυχημένη ειρηνευτική πρωτοβουλία. Ακόμα επισήμανε τα στρατηγικά λάθη του PKK που προέρχονται από την οργανωσιακή του κουλτούρα και την εμφωλευμένη πολεμική νοοτροπία μετά από σχεδόν 4 δεκαετίες πολέμου.

Τέταρτον, ο Δρ Πλακούδας εύγλωττα διασαφηνίζει τι πήγε λάθος στη διαδικασία των διαπραγματεύσεων για ειρηνική διευθέτηση και αποδίδει την ευθύνη και στις δύο πλευρές και εξάγει πολύτιμα μαθήματα για άλλες περιπτώσεις. Ενσωματώνει τον ρόλο και τον αντίκτυπο των μη κρατικών τοπικών δρώντων που εμπλέκονται στη σύγκρουση εξαιτίας των τοπικών εξελίξεων, και συγκεκριμένα του Συριακού Εμφύλιου Πολέμου, που κορυφώθηκαν σε μετατοπίσεις ισχύος ανάμεσα στα αντιμαχόμενα μέρη.

Τέλος, αλλά σίγουρα εξίσου σημαντικό, υπογραμμίζει ιδιαίτερα τα λάθη που διέπραξαν και τα δύο μέρη κατά τη συμμετοχή τους στην ειρηνευτική διαδικασία (π.χ., πολλαπλοί δρώντες για την πλευρά του PKK, έλλειψη νομικού πλαισίου, που εξασφαλίζει κάθε βήμα προς μια επίσημη διευθέτηση, επιθέσεις αντιπερισπασμού, που ενόχλησαν την κοινή γνώμη στην Τουρκία κατά τη διάρκεια της διαδικασίας επίλυσης κλπ).

Σε γενικές γραμμές, το βιβλίο του Δρ. Πλακούδα υποστηρίζει έντονα ότι η ειρηνευτική διαδικασία για τις παρατεταμένες συγκρούσεις απαιτεί όχι μόνο ισχυρή πολιτική βούληση και κίνητρο, αλλά επίσης μια καλά σχεδιασμένη πορεία, μια θεσμοποιημένη διαδικασία επίλυσης (τόσο ως προς το περιεχόμενο όσο και ως προς τη διεξαγωγή της), έγκαιρες ενέργειες σύμφωνα και με τις αντιλήψεις της κοινής γνώμης και, στις περισσότερες περιπτώσεις, απομόνωση των πολιτικών ανησυχιών και των λαϊκιστικών προσεγγίσεων από την τεχνική διοίκηση μιας διαδικασίας επίλυσης.

Συμπερασματικά, το βιβλίο του Δρ. Πλακούδα δεν αποτελεί μόνο μια σημαντική συμβολή στη βιβλιογραφία των Τουρκικών και Μεσανατολικών Σπουδών, αλλά επίσης μια ισχυρή υπενθύμιση των ορίων των κακώς διαχειριζόμενων διαδικασιών επίλυσης στους παρατεταμένους άτακτους πολέμους σε ενδοκρατικό πλαίσιο. Ευελπιστώ η προσπάθειά του σε αυτό το βιβλίο να συμβάλλει στην ειρήνη σε όλον τον κόσμο γενικά και στον τερματισμό της βίας στην Τουρκία συγκεκριμένα.

Dr Mustafa C. Ünal, Νοέμβριος 2017

Πρόλογος

Αποφάσισα να γράψω μια μονογραφία για το Κουρδικό Ζήτημα στην Τουρκία τον Αύγουστο του 2015. Μόλις έναν μήνα πριν, τον Ιούλιο του 2015, είχε καταρρεύσει η ειρηνευτική διαδικασία ανάμεσα στην Τουρκία και το PKK (τους αυτονομιστές Κούρδους αντάρτες) και η χώρα είχε βυθιστεί σε έναν κύκλο βίας που δεν είχε δει για πολλά χρόνια. Δεν μπορούσα παρά να αναρωτηθώ πώς και γιατί μια «διαδικασία επίλυσης» (çözüm süreci), η οποία ήταν εγκάρδια αποδεκτή τόσο από τους Κούρδους όσο και από τους Τούρκους, απλώς κατέρρευσε.

Ως μεταδιδακτορικός ερευνητικός υπότροφος στο Πανεπιστήμιο Μακεδονία για το ακαδημαϊκό έτος 2015-2016, άρχισα να γράφω τις πρώτες σκέψεις μου για τις αποτυχημένες ειρηνευτικές συνομιλίες. Εξάλλου, ήμουν γνώστης αυτών των θεμάτων. Η διδακτορική μου διατριβή αφορούσε ένα άλλο κομμουνιστικό αντάρτικο, τον ελληνικό Εμφύλιο Πόλεμο (1946-1949) – αν και υπό διαφορετική οπτική γωνία (το ζήτημα της νίκης στο αντι-αντάρτικο). Όμως, οι εξελίξεις στην Τουρκία και τη Μέση Ανατολή σχετικά με το Κουρδικό Ζήτημα ξεδιπλώθηκαν με τέτοια ταχύτητα, που το θέμα μου γρήγορα καθίστατο περιττό: ένας αποτυχημένος πόλεμος στα οδοφράγματα από το PKK (Αύγουστος 2015-Απρίλιος 2016), ένα αποτυχημένο πραξικόπημα τον Ιούλιο του 2016 και μια διασυνοριακή επιχείρηση έναν μήνα αργότερα. Η εργασία μου σχετικά με αυτό το θέμα ολοκληρώθηκε τον Αύγουστο, αλλά δεν επιχείρησα να την εκδώσω.

Έκτοτε, αποφάσισα να υιοθετήσω μια τακτική «αναμονής»: όταν η Επιχείρηση «Ασπίδα του Ευφράτη» τελείωσε τον Μάιο του 2017, αποφάσισα να γράφω μια μονογραφία που χρησιμοποίησε τη μεταδιδακτορική μου εργασία ως βάση – όμως από διαφορετική οπτική γωνία αυτή τη φορά. Επομένως, αποφάσισα να εξετάσω τη δεύτερη φάση του αντάρτικου του PKK (2004-2017) συνολικά – όχι ένα συγκεκριμένο θέμα εντός ενός συγκεκριμένου χρονικού πλαισίου (π.χ., τη «διαδικασία επίλυσης» από το 2013 έως το 2015). Δεν επέλεξα τυχαία αυτό το χρονικό πλαίσιο. Πρώτα από όλα, κατά τη χρονική περίοδο 2004-2017 συνέβησαν πολυάριθμες διακυμάνσεις στην πορεία και το αποτέλεσμα του αντάρτικου: ήττα του PKK το 1999, μονομερής κατάπαυση του πυρός από το
PKK μεταξύ 1999 και 2004, περιορισμένος πόλεμος μεταξύ 2004 και 2011, ολοκληρωτικός πόλεμος το 2012, μια ειρηνευτική διαδικασία μεταξύ 2013 και 2015, ολοκληρωτικός πόλεμος μεταξύ 2015-2017 και τώρα αδιέξοδο (;). Δεύτερον, το τέλος της Επιχείρησης «Ασπίδα του Ευφράτη» τον Μάιο του 2017 σηματοδοτεί τη μετατόπιση του χώρου διεξαγωγής του πολέμου εκτός Τουρκίας – στη Συρία και, σε μικρότερο βαθμό, στο Ιράκ. Η δεύτερη φάση του αντάρτικου του PKK αποτελεί, με άλλα λόγια, μια ιδανική περιπτωσιολογική μελέτη για όλους τους μελετητές που εστιάζουν στα αποτελέσματα των αντάρτικων (δηλ., στρατιωτική νίκη, αδιέξοδο ή συνθήκη ειρήνης) και τη διάχυση των αντάρτικων (δηλ., την επέκταση του πολέμου σε γειτονικές χώρες).

Το καλοκαίρι του 2017, αφοσιώθηκα στην ολοκλήρωση αυτής της μονογραφίας, μήπως οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή στο Κουρδικό Ζήτημα (που συνήθως αναδιπλώνεται με την ταχύτητα του φωτός) με ξεπεράσουν, καθώς και την έρευνά μου για μία ακόμη φορά. Ο Ουμπέρτο Έκο συνήθιζε να λέει ότι «δεν υπάρχουν ειδήσεις τον Αύγουστο». Ωστόσο, αποδείχτηκε ότι δεν είχε δίκιο. Τον Αύγουστο, οι Κούρδοι της Συρίας προωθήθηκαν στο Ντέιρ εζ-Ζορ, αμέσως μετά την απελευθέρωση της πόλης από τον Άσαντ, και κατέλαβαν την περιοχή πλούσιων κοιτασμάτων πετρελαίου στα βόρεια του ποταμού Ευφράτη.

Στα τέλη Σεπτεμβρίου, οι Κούρδοι του Ιράκ ψήφισαν συντριπτικά υπέρ της ανεξαρτησίας, σε ένα αμφιλεγόμενο δημοψήφισμα, ενώ στις αρχές Οκτωβρίου η Τουρκία επενέβη και πάλι στη Συρία – εν μέρει για να αποτρέψει έναν «διάδρομο τρόμου» από το PYD από το Αφρίν μέχρι τη Μεσόγειο. Με το ISIS να ξεψυχάει, οι Κούρδοι στη Συρία και το Ιράκ αγωνίζονται να εξασφαλίσουν τα κέρδη τους έναντι των εχθρικών γειτόνων τους (Τουρκία, Ιράν, Ιράκ και Συρία).

Γι’ αυτόν τον λόγο, αυτή η μονογραφία κάνει αγώνα δρόμου με τον χρόνο. Αυτή η μονογραφία επιχειρεί όχι μόνο να εξετάσει κριτικά τον ασυνεχή πόλεμο μεταξύ Τουρκίας και PKK, αλλά επίσης να υπολογίσει (με επαρκή βεβαιότητα) αν η σύγκρουση θα καταλήξει σε αδιέξοδο ή όχι. Μόνο ένα πράγμα είναι βέβαιο: ότι το Κουρδικό Ζήτημα θα βρίσκεται στο προσκήνιο των ειδησεογραφικών μέσων για τους επόμενους μήνες, αν όχι για χρόνια. Και ενδεχομένως τότε θα χρειάζεται ένα νέο βιβλίο για να φωτίσει τις νέες πλευρές του διεθνοποιημένου Κουρδικού
ζητήματος.

Δρ Σπύρος Πλακούδας, Νοέμβριος 2017.

Ο Δρ Σπύ­ρος Πλα­κού­δας ερ­γά­ζε­ται ως Επί­κου­ρος Κα­θη­γη­τής Εθνι­κής Ασφά­λει­ας στο Rabdan Academy (HAE) και ειδι­κεύ­ε­ται στις εμ­φύ­λι­ες συ­γκρού­σεις ανά την Μέ­ση Ανα­το­λή. Συ­νερ­γά­ζε­ται με δι­ε­θνούς κύ­ρους think tanks (π.χ. BESA Center), ομι­λεί 4 ξέ­νες γλώσ­σες και πα­ρεμ­βαί­νει δια της (επι­στη­μο­νι­κής και μη) αρ­θο­γρα­φί­ας του στην Ελ­λά­δα και στο Εξω­τε­ρι­κό.

 

Εκδόσεις ΕΠΙΚΕΝΤΡΟ

ISBN 9786182040201

Έτος έκδοσης: 2021
Σελίδες: 152

ΔΕΝ επιτρέπονται απαξιωτικοί και υβριστικοί χαρακτηρισμοί εναντίον στελεχών των Ενόπλων Δυνάμεων και των Σωμάτων Ασφαλείας. Υποβάλλοντας το σχόλιο σου επιβεβαιώνεις ότι έχεις διαβάσει και αποδεχθεί τους όρους χρήσης και σχολιασμού του ιστοτόπου. Η ευθύνη των σχολίων (αστική και ποινική) βαρύνει τους σχολιαστές. Οι απόψεις που εκφράζονται δεν αντιπροσωπεύουν εκείνες της "Προέλασης" και δεν πρέπει να εκλαμβάνονται ως τέτοιες.

Σχολιάστε

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.

Αρέσει σε %d bloggers: